Πρόληψη Σεξουαλικής Κακοποίησης

Πανελλαδική Εκστρατεία κατά της Κακοποίησης Ανηλίκων

Στο πλαίσιο της αποστολής του ΕΛΙΖΑ για την πρόληψη και αποτελεσματικότερη  αντιμετώπιση  του φαινομένου  της  κακοποίησης   και   παραμέλησης  παιδιών,  ξεκίνησε το 2016  η  1η  Πανελλαδική Εκστρατεία κατά της Κακοποίησης Ανηλίκων, με την υλοποίηση δύο καινοτόμων προγραμμάτων.

Για  την πραγματοποίηση των προγραμμάτων εξασφαλίστηκε η συνεργασία κορυφαίων οργανισμών, όπως είναι οι ιατρικές σχολές των πανεπιστημίων YALE και IOWA στις ΗΠΑ, το The New York Society for the Prevention of Cruelty to Children (NYSPCC) , η Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, καθώς  και  άλλων σημαντικών εκπαιδευτικών  όπως είναι το Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (ACG) και προνοιακών φορέων στην Ελλάδα. Η οικονομική συνδρομή δωρητών και χορηγών είναι απαραίτητη για την υλοποίηση τους και εκφράζεται βαθύτατη ευγνωμοσύνη σε όλους όσους έχουν συμβάλλει μέχρι σήμερα.

Ήδη κατά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής της Πανελλαδικής Εκστρατείας, μέσω του «Εθνικού  Προγράμματος  Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Σωματικής Κακοποίησης Παιδιών με αφετηρία το Νοσοκομείο», επιμορφώθηκαν 1.220 επαγγελματίες υγείας, κυρίως ιατροί, – φοιτητές, ειδικευόμενοι και ειδικευμένοι – όλων των ειδικοτήτων που φροντίζουν παιδιά. Ο στόχος της  εκπαίδευσης είναι να μάθουν οι  επαγγελματίες υγείας να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα σημάδια κακοποίησης και να αναλαμβάνουν δράση κινητοποιώντας τις αρμόδιες αρχές, προκειμένου να υψώνεται ένα τείχος προστασίας γύρω από τα παιδιά.
Το πρόγραμμα συνεχίζεται με την επιμόρφωση άλλων ομάδων επαγγελματιών που έρχονται άμεσα σε επαφή με το φαινόμενο της κακοποίησης ανηλίκων.

Το δεύτερο σκέλος της Πανελλαδικής Εκστρατείας κατά της Κακοποίησης των Ανηλίκων είναι  το πρόγραμμα ‘Safe Touches’/ «Ασφαλές Άγγιγμα», που υλοποιείται με την επιστημονική συνεργασία του The New York Society for the Prevention of  Cruelty to Children (NYSPCC).  Το πρόγραμμα αυτό αναφέρεται στην πρόληψη της σεξουαλικής κακοποίησης, απευθύνεται πρωτίστως σε μικρά παιδιά, γονείς και  εκπαιδευτικούς και αποτελεί αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος».

Καινοτόμο Πρόγραμμα Πανελλαδικής Εμβέλειας για την Πρόληψη της Σεξουαλικής Κακοποίησης παιδιών ηλικίας 5 – 9 ετών

Το «Ασφαλές Άγγιγμα» είναι ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης της σεξουαλικής κακοποίησης  για παιδιά 5 – 9 ετών με πανελλαδική εμβέλεια. Η υλοποίηση του προγράμματος αποτελεί πρωτοβουλία της  Εταιρίας κατά της Κακοποίησης του Παιδιού – ΕΛΙΖΑ και πραγματοποιείται με την επιστημονική συνεργασία του The New York Society for the Prevention of Cruelty to Children (NYSPCC), του 1ου οργανισμού προστασίας του παιδιού που ιδρύθηκε στον κόσμο. Στην υλοποίηση του προγράμματος συμμετέχει και ομάδα μεταπτυχιακών φοιτητών ψυχολογίας του Αμερικανικού Κολλεγίου της Ελλάδος (ACG) στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης υπό την επίβλεψη καθηγητών Ψυχολογίας.

 

Κύριος στόχος του προγράμματος είναι να βοηθήσει τα μικρά παιδιά να αναγνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα στο «ασφαλές» και το «όχι – ασφαλές» άγγιγμα  και να μάθουν να λένε OΧΙ, ώστε να προστατεύουν τον  εαυτό τους από τη σεξουαλική κακοποίηση. Παράλληλα, το πρόγραμμα προσφέρει μια αντίστοιχη εκπαίδευση σε γονείς και εκπαιδευτικούς στην αναγνώριση και αντιμετώπιση του φαινομένου.

Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για ένα Πρόγραμμα που θα ενισχύσει την αλυσίδα προστασίας των παιδιών σε όλη την Ελλάδα

Τι ορίζουμε ως σεξουαλική κακοποίηση: Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ως σεξουαλική κακοποίηση ορίζεται η συμμετοχή του παιδιού σε σεξουαλική δραστηριότητα για την οποία υπάρχει έλλειψη συνειδητής κατανόησης της έννοιας της πράξης, καθώς και έλλειψη συναίνεσης. Ως σεξουαλική κακοποίηση ορίζεται επίσης  η έκθεση του παιδιού σε πορνογραφικό υλικό και σεξουαλικές πράξεις, καθώς και η συμμετοχή του σε φωτογραφίσεις ή μαγνητοσκοπήσεις σεξουαλικού περιεχομένου.  Περιλαμβάνει ένα φάσμα ενεργειών και πράξεων που αποσκοπούν αποκλειστικά στη σεξουαλική  ικανοποίηση  ή  διέγερση  του  ενήλικα.

  • 1 στα 5 παιδιά (0-18 ετών) θα βιώσει στη ζωή του τουλάχιστον ένα περιστατικό σεξουαλικής βίας (1). Το εν λόγω εύρημα, αν και προκαλεί έντονο σκεπτικισμό σε όποιον το διαβάζει, δυστυχώς αποτελεί μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Αναπαριστά μερικώς και όχι την πλήρη διάσταση του φαινομένου, λόγω της απόκρυψης περιστατικών από πολλά παιδιά -θύματα, τα οποία εμφανίζουν αισθήματα ντροπής, ενοχής, φόβου ή σύγχυσης
  • Ένα μεγάλο ποσοστό περιστατικών δεν αναφέρεται ποτέ στις υπηρεσίες προστασίας (2)
  • Στο 80% των περιπτώσεων ο θύτης είναι κάποιος που το παιδί γνωρίζει και εμπιστεύεται από το οικογενειακό ή φιλικό του περιβάλλον (3)
  • Το 73% των θυμάτων δεν μιλάει για την εμπειρία τον πρώτο χρόνο (4)
  • Το 45% των  θυμάτων  δεν μιλά για τουλάχιστον 5 χρόνια, ενώ εκατοντάδες θύματα δεν αποκαλύπτουν ποτέ την εμπειρία τους, φοβούμενοι  το στιγματισμό και το αίσθημα απώθησης και ντροπής (5)

Αν όλα τα παραπάνω συνυπολογισθούν μαζί με τις μακροπρόθεσμες και καταστροφικές συνέπειες  της σεξουαλικής  κακοποίησης, τόσο στην οργανική όσο και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του θύματος, βλέπουμε πόσο   επιτακτική είναι η ανάγκη πρόληψης και παρέμβασης.

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. CoE, 2012, Lanzarote Convention
  2. May-Chahal, C. & Herczog, M. (2003). Child sexual abuse in Europe. Strasbourg: Council of Europe Publishing.
  3. Finkelhor, D. (1994). The international epidemiology of child sexual abuse. Child Abuse & Neglect, 18, 5, 409-17. – Gallagher, B., Bradford, M. & Pease, K. (2008). Attempted and completed incidents of stranger-perpetrated child sexual abuse and abduction. Child Abuse & Neglect, 32(5), 517-28. – Finkelhor, D. (1994). The international epidemiology of child sexual abuse. Child Abuse & Neglect, 18, 5, 409-17 –Gallagher, B., Bradford, M. & Pease, K. (2008). Attempted and completed incidents of stranger-perpetrated child sexual abuse and abduction.  Child Abuse & Neglect, 32(5), 517-28.
  4. Finkelhor, D. (1994). The international epidemiology of child sexual abuse. Child Abuse & Neglect, 18, 5, 409-17. – Gallagher, B., Bradford, M. & Pease, K. (2008). Attempted and completed incidents of stranger-perpetrated child sexual abuse and abduction. Child Abuse & Neglect, 32(5), 517-28. – Finkelhor, D. (1994). The international epidemiology of child sexual abuse. Child Abuse & Neglect, 18, 5, 409-17 -Gallagher, B., Bradford, M. & Pease, K. (2008). Attempted and completed incidents of stranger-perpetrated child sexual abuse and abduction. Child Abuse & Neglect, 32(5), 517-28.)
  5. Smith et al (2000). Delay in disclosure of childhood rape: Results from a national survey. Child Abuse & Neglect, 24, 273–287. – Broman-Fulks et al (2007). Sexual Assault Disclosure in Relation to Adolescent Mental Health: Results from the National Survey of Adolescents. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 36(2): 260-266
Τι πρέπει να κάνουμε

Τις  περισσότερες  φορές, τα παιδιά κακοποιούνται σεξουαλικά από κάποιον που γνωρίζουν και εμπιστεύονται, όπως πχ ένα μέλος της οικογένειας ή ένας  τακτικός ενήλικας επισκέπτης. Η έλλειψη εκπαίδευσης στην αναγνώριση της κακοποίησης, καθώς και η έλλειψη φορέων που να ασχολούνται αποκλειστικά με το φαινόμενο αυξάνουν την άμεση ανάγκη για ενημέρωση και πρόληψη,  αλλά συγχρόνως είναι απαραίτητο τα ίδια τα παιδιά να αναγνωρίζουν και να καταγγέλλουν τη σεξουαλική κακοποίηση. Πρέπει να ενημερωθούν και να εκπαιδευθούν, έτσι ώστε να μάθουν να προστατεύουν τον εαυτό τους και το  σώμα τους, και να ξεχωρίζουν τα ασφαλή από τα «όχι – ασφαλή» αγγίγματα, προκειμένου  να μειωθούν τα περιστατικά, αλλά και τα θύματα.

Το «Ασφαλές Άγγιγμα» είναι μία μοναδική πρωτοβουλία του ΕΛΙΖΑ, με επιστημονικά έγκυρα και αξιόπιστα αποτελέσματα που, για πρώτη φορά στην Ελλάδα  αποτελεί μία ουσιαστική παρέμβαση και μία μέθοδο εκπαίδευσης, που θα συμβάλει στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου αύριο για τα παιδιά σε όλη τη χώρα.

Ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών

Για τα μικρά παιδιά ηλικίας  5 – 9 ετών:

  • Ευαισθητοποίηση στη διάκριση μεταξύ «ασφαλούς» και «όχι – ασφαλούς» αγγίγματος από ενήλικα πρόσωπα.
  • Ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας (για να μπορούν να ζητήσουν βοήθεια), αλλά και δεξιοτήτων που θα τους επιτρέψουν να αποφύγουν/αποτρέψουν δυσάρεστες καταστάσεις και να προστατέψουν τον εαυτό τους

Για τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς:

  • Ευαισθητοποίηση και ενημέρωση γύρω από το φαινόμενο της σεξουαλικής κακοποίησης και αναγνώριση των παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο
  • Ενημέρωση και παροχή συμβουλευτικής για την καλύτερη επικοινωνία με τα παιδιά και τις ενέργειες που θα πρέπει να εφαρμοστούν σε περίπτωση αποκάλυψης περιστατικού σεξουαλικής κακοποίησης

Κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση των δασκάλων, νηπιαγωγών και γονιών. Παράλληλα, σε περίπτωση πιθανής αποκάλυψης φερομένου ως θύματος σεξουαλικής κακοποίησης, ενεργοποιείται η διαδικασία που προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για τις περιπτώσεις αυτές, με αναφορά στους αρμόδιους φορείς.

Συνεργασία με The New York Society for the Prevention of Cruelty to Children (NYSPCC)

Το πρόγραμμα «Safe Touches» εφαρμόζεται επιτυχώς σε σχολεία των Η.Π.Α από τον έγκριτο και πιστοποιημένο οργανισμό The New York Society for the Prevention of Cruelty to Children (ΝΥSPCC) και έχει τροποποιηθεί και προσαρμοστεί στα ελληνικά δεδομένα από την επιστημονική ομάδα του ΕΛΙΖΑ.

To NYSPCC είναι ο 1ος οργανισμός προστασίας του παιδιού που ιδρύθηκε στον κόσμο. Ιδρύθηκε το 1875 και έκτοτε παραμένει αφοσιωμένο στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση πρωτοβουλιών ενάντια στην κακοποίηση και παραμέληση παιδιών, στην ενδυνάμωση των οικογενειακών δεσμών, αλλά και στη θεραπεία κακοποιημένων παιδιών. Ο Οργανισμός υλοποιεί το «Safe Touches» πρόγραμμα στις Η.Π.Α. από το 2007, έχοντας εκπαιδεύσει περισσότερους από 24.000 μαθητές ηλικίας 5-9 ετών, 600 γονείς και 300 εκπαιδευτικούς.

Καινοτόμο πρόγραμμα Πανελλαδικής Εμβέλειας

Το «Ασφαλές Άγγιγμα» συνιστά ένα απόλυτα καινοτόμο πρόγραμμα για τα ελληνικά δεδομένα, καθώς είναι το μοναδικό που εκπαιδεύει παράλληλα μικρά παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς, βάσει ερευνητικών δεδομένων, αποτελώντας μία ολοκληρωμένη δράση πρόληψης.

Η μέθοδος του προγράμματος «Ασφαλές Άγγιγμα» είναι η εκπαίδευση των παιδιών μέσα από εργαστήριο-κουκλοθέατρο, όπου με τη βοήθεια των εξειδικευμένων ψυχολόγων και επιστημονικών συνεργατών του προγράμματος, καλύπτονται οι βασικές γνώσεις και τα βασικά ερωτήματα γύρω από το θέμα της προστασίας του σώματος:

  • Ποια είναι τα ιδιωτικά μέρη του σώματος;
  • Ποια η διαφορά ανάμεσα σε ένα «ασφαλές» και ένα «όχι – ασφαλές» άγγιγμα;
  • Τι θα πρέπει να κάνει ένα μικρό παιδί όταν ένας μεγάλος το κάνει να αισθανθεί άβολα ή φοβισμένο;
  • Πώς και από ποιον μπορεί να ζητήσει βοήθεια ένα μικρό παιδί αν του συμβεί ένα περιστατικό κακοποίησης;
Πρόγραμμα που θα αποτελέσει παρακαταθήκη για όλα τα σχολεία της Ελλάδας

Tο πρόγραμμα «Ασφαλές Άγγιγμα» χωρίζεται σε τρεις επιμέρους φάσεις.

ΦΑΣΗ Α  (2016)

Η Α’ φάση του προγράμματος έχει ήδη ολοκληρωθεί και κατά τη διάρκειά της πραγματοποιήθηκαν οι εξής δράσεις:

  • Εκπαιδεύθηκε η Ελληνική ομάδα «Ασφαλές Άγγιγμα» από την αντίστοιχη ομάδα του NYSPCC, που ήρθε στην Ελλάδα για το σκοπό αυτό
  • Έγινε η μετάφραση και προσαρμογή όλου του υλικού του προγράμματος από το πρωτότυπο του NYSPCC
  • Εκπαιδεύθηκε η Ελληνική ομάδα σε ζητήματα νομικής φύσεως που άπτονται του θέματος της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών
  • Πραγματοποιήθηκε μία πιλοτική φάση εργαστηρίων σε επιλεγμένα ιδιωτικά σχολεία της Αττικής, όπου εκπαιδεύθηκαν 700 παιδιά Νηπιαγωγείου, Α’, Β’ και Γ’ Δημοτικού, 200 γονείς και 100 εκπαιδευτικοί
  • Τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης του προγράμματος δημοσιεύθηκαν και παρουσιάζονται ήδη σε επιστημονικά από τα μέλη της επιστημονικής μας ομάδας

Ενδεικτικά αναφέρουμε:

  • 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Αθήνα, 4-6 Νοεμβρίου, 2016
  • 2nd International Congress of Clinical and Health Psychology on Children and Adolescents, Βαρκελώνη, Ισπανία, 17-19 Νοεμβρίου, 2016
  • International Psychological Applications Conference and Trends (InPACT 2017), Βουδαπέστη, Ουγγαρία, 29 Απριλίου-1 Μαΐου, 2017
  • 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Θεσσαλονίκη, 10-14 Μαΐου, 2017
  • International Society for the Prevention of Child Abuse and Neglect (ISPCAN)

  

ΦΑΣΗ Β (2017 – 2018)

Σήμερα, το πρόγραμμα «Ασφαλές Άγγιγμα» βρίσκεται στη Β’ φάση του, η οποία επικεντρώνεται στην εφαρμογή και αξιολόγηση του προγράμματος σε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.700 -2.000 παιδιών Νηπιαγωγείου και Α’, Β’, Γ’ Δημοτικού σε δημόσια σχολεία της Αττικής και της Κρήτης.

Παράλληλα, θα ενημερωθούν/εκπαιδευθούν οι δάσκαλοι και οι γονείς των συγκεκριμένων μαθητών.

ΦΑΣΗ Γ (2018 – 2019)

Κατά τη διάρκεια της Γ’ φάσης θα επιχειρηθεί η ενσωμάτωση του προγράμματος στην εκπαιδευτική διαδικασία σε όλα τα Νηπιαγωγεία και τις τάξεις Α’, Β’, Γ’ Δημοτικών σχολείων της Ελλάδας. Παράλληλα, η παραπάνω ενσωμάτωση θα συνοδευθεί με δυνατότητα πρόσβασης των παιδιών, των εκπαιδευτικών, αλλά και των γονιών στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του προγράμματος «Ασφαλές Άγγιγμα».

Συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας

Κατά τη διάρκεια της Α’ φάσης του προγράμματος εγκρίθηκε από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) η απαιτούμενη νομοθετικά άδεια για την πρόσβαση σε δημόσια σχολεία της Αττικής και της Κρήτης.

Απώτερος στόχος είναι μέσα στα επόμενα δύο χρόνια να εισαχθεί η συγκεκριμένη εκπαίδευση για το «Ασφαλές Άγγιγμα» σε όλα τα Νηπιαγωγεία και τις τάξεις Α’, Β’, Γ’ των Δημοτικών δημόσιων σχολείων της Ελλάδας.

Αποκλειστικός Δωρητής: Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος

Το πρόγραμμα «Ασφαλές Άγγιγμα» υλοποιείται με αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος».

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΛΙΖΑ, καθώς και όλη η επιστημονική ομάδα ευχαριστούν θερμά το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος που από την πρώτη στιγμή πίστεψε στη δυναμική του προγράμματος και το υποστήριξε θερμά.

Επικοινωνία για το πρόγραμμα

Εάν επιθυμείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας σχετικά με το πρόγραμμα «Ασφαλές Άγγιγμα», μπορείτε να μας στείλετε γραπτώς το αίτημά σας στο asfalesaggigma@eliza.org.gr και η επιστημονική ομάδα του προγράμματος θα απαντήσει στα ερωτήματά σας.