Ξενώνας Θεραπείας και Αποκατάστασης

Πρότυπος Ξενώνας Θεραπείας και Αποκατάστασης για Κακοποιημένα και Παραμελημένα Παιδιά, 2009 - 2016

Το Σωματείο ΕΛΙΖΑ σε συνεργασία με τα Παιδικά Χωριά SOS Ελλάδος ίδρυσε το 2009 τον πρώτο Ξενώνα Θεραπείας και Αποκατάστασης για  κακοποιημένα και παραμελημένα παιδιά προσχολικής ηλικίας στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα αυτό βασίζεται στη μακρόχρονη εμπειρία των Παιδικών Χωριών SOS στον τομέα της παιδικής προστασίας και στην εξειδίκευση που διαθέτει το σωματείο ΕΛΙΖΑ στη φροντίδα κακοποιημένων παιδιών μικρής ηλικίας.  Ο τρόπος λειτουργίας και το επιστημονικό υπόβαθρο του Ξενώνα τον ανέδειξε μοναδικό σε διεθνές επίπεδο.

Η συνεργασία του Σωματείου ΕΛΙΖΑ με τον Ξενώνα ολοκληρώθηκε το Φεβρουάριο του 2016 και πλέον η λειτουργία του βρίσκεται στην αποκλειστική ευθύνη των Παιδικών Χωριών SOS Ελλάδος.

Τρόπος λειτουργίας

Η ανάγκη να αντιμετωπισθούν τα ψυχικά και συναισθηματικά τραύματα  των μικρών παιδιών που έχουν υποστεί  κακοποίηση ή παραμέληση, οδήγησε στην υιοθέτηση του βασικού μοντέλου των Παιδικών Χωριών SOS στον Ξενώνα. Τον ρόλο  της ‘υποκατάστατης μητέρας’ έχουν θείες, οι οποίες διαμένουν μόνιμα μαζί με τα παιδιά και πλαισιώνονται από μια εξειδικευμένη επιστημονική ομάδα.

Η επιστημονική ομάδα του Ξενώνα αποτελείται από: ψυχολόγο-υπεύθυνο του Ξενώνα, δύο κοινωνικούς λειτουργούς, νηπιαγωγό, βρεφονηπιοκόμους, επισκέπτρια υγείας και αναπτυξιακό ψυχολόγο. Εξωτερικοί συνεργάτες καλύπτουν τις ειδικότητες της κλινικής ψυχολόγου, του παιδοψυχιάτρου, του λογοθεραπευτή και εργοθεραπευτή, ενώ την κλινική παιδιατρική παρακολούθηση προσφέρει εθελοντής- παιδίατρος. Η νοσοκομειακή νοσηλεία των παιδιών καλύπτεται από το κρατικό Νοσοκομείο Παίδων, καθώς και από ιδιωτική παιδιατρική κλινική. Για την αντιμετώπιση των σύνθετων νομικών προβλημάτων των παιδιών και των οικογενειών τους, πολύτιμη είναι η βοήθεια της νομικής συμβούλου του Ξενώνα, η οποία εξειδικεύεται σε θέματα παιδικής προστασίας.

Η Επιστημονική Επιτροπή επιβλέπει το πρόγραμμα, αξιολογεί τα αποτελέσματα και προτείνει νέους θεσμούς, πάντα με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού. Επιπλέον, η εξωτερική εποπτεία από έμπειρο παιδοψυχίατρο περιφρουρεί ακόμη περισσότερο το θεραπευτικό πλαίσιο του προγράμματος.

Σκοπός του προγράμματος

Μετά την εισαγωγή του παιδιού στον Ξενώνα ακολουθεί μια πλήρης διαγνωστική εκτίμηση παιδιού και οικογένειας από την επιστημονική ομάδα και στη συνέχεια σχεδιάζεται και εφαρμόζεται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα, ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε παιδιού.

Μέσα σε χρονικό διάστημα που να μην ξεπερνά τους 18 μήνες, επιχειρείται η ολοκλήρωση της θεραπευτικής διαδικασίας, ώστε τα παιδιά να είναι πλέον σε θέση  να προσαρμοστούν σε ένα μόνιμο και ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον.  Σε αυτές τις ηλικίες, η παραμονή του παιδιού σε κλειστού τύπου πλαίσιο χωρίς  πρόσωπο αποκλειστικής φροντίδας, για μακρύ χρονικό διάστημα αυξάνει τις πιθανότητες  μιας μακρόχρονης  ιδρυματικής  ζωής.

Λόγοι φιλοξενίας στον Ξενώνα

Ένα παιδί προσχολικής ηλικίας  μπορεί να ενταχθεί στον Ξενώνα για οποιοδήποτε από τους παρακάτω λόγους ή και για συνδυασμό αυτών:

  • Σωματική και ψυχολογική κακοποίηση
  • Σεξουαλική παραβίαση
  • Εγκατάλειψη
  • Μητρική ανεπάρκεια
  • Σοβαρή παραμέληση

Κύρια πηγή παραπομπών είναι τα δύο Νοσοκομεία Παίδων, το Μαιευτήριο Αλεξάνδρα, το Κέντρο Βρεφών ΜΗΤΕΡΑ, οι εισαγγελείς ανηλίκων, κ.ά.  Παρόλο που οι σοβαρότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζονται αφορούν την αποκατάσταση σε οικογενειακό περιβάλλον, ολόκληρη η ομάδα του Ξενώνα συνεχίζει να παλεύει για το δικαίωμα κάθε παιδιού να απολαμβάνει τη ζωή σε μια οικογένεια.

Ήδη στα πρώτα επτά χρόνια λειτουργίας του Ξενώνα φιλοξενήθηκαν 43 παιδιά ηλικίας από 2 μηνών ως 7 ετών, από τα οποία τα 27 έχουν ήδη αποκατασταθεί σε μόνιμο οικογενειακό περιβάλλον: οικογένειες φιλοξενίας (οικογένειες αναδοχής μη αμειβόμενες) με μετέπειτα πιθανότητα υιοθεσίας, θετές οικογένειες, συγγενική οικογένεια, επιστροφή στη φυσική μητέρα, ή οικογένειες των Παιδικών Χωριών SOS.

Το έργο του Ξενώνα

Ο Ξενώνας φιλοξενεί βρέφη και νήπια έως 5 ετών και εφαρμόζει ένα  πρόγραμμα πολλαπλής παρέμβασης, το οποίο περιλαμβάνει: άμεση προστασία από περαιτέρω κακοποίηση ή/και  παραμέληση, εξατομικευμένη θεραπευτική παρέμβαση,  ατομικό πρόγραμμα αποκατάστασης σε οικογενειακού τύπου περιβάλλον, νομική κάλυψη για το συμφέρον του παιδιού.

Ο καλύτερος δείκτης επιτυχίας ενός προγράμματος παρέμβασης σε βρέφη και νήπια, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, είναι η ανάπτυξη του παιδιού με βάση το βάρος και το ύψος.  Για τα μεγαλύτερα παιδιά προσχολικής ηλικίας, η  ανάπτυξη του λόγου, η ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη και η κοινωνικοποίηση αποτελούν δείκτες επιτυχίας της θεραπευτικής παρέμβασης.

Η εμπειρία των πρώτων επτά ετών λειτουργίας του Ξενώνα καταδεικνύει ότι η προσφερόμενη θεραπευτική παρέμβαση ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική για το σύνολο των παιδιών.

Βοήθεια στους γονείς

Κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής κάθε παιδιού, η ζωή στην οικογένεια προσφέρει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για ομαλή σωματική, ψυχική και συναισθηματική ανάπτυξη.

Όταν η περίοδος αυτή λειτουργεί στερητικά ή τραυματικά για το παιδί, είναι αναγκαία η  εις βάθος  αξιολόγηση των αιτιών της συμπεριφοράς των γονιών, καθώς και η εκτίμηση  των προβλημάτων που εμφανίζει το ευρύτερο οικογενειακό  περιβάλλον. Βασικός σκοπός είναι αφενός να εκτιμηθεί η επικινδυνότητα για περαιτέρω κακοποίηση και παραμέληση, και αφετέρου να αξιολογηθούν ποιες δυνάμεις της οικογένειας μπορούν με κατάλληλη υποστήριξη να αξιοποιηθούν, έτσι ώστε το παιδί να παραμείνει με ασφάλεια στο οικογενειακό περιβάλλον.

Η επιστημονική ομάδα του Ξενώνα παρέχει παρακολούθηση στους γονείς και την υπόλοιπη οικογένεια μετά την αποκατάσταση και αποχώρηση του παιδιού από τον Ξενώνα. Παράλληλα, κάθε παιδί παρακολουθείται συστηματικά από εξειδικευμένο κοινωνικό λειτουργό, σε όποιο πλαίσιο και αν έχει τοποθετηθεί έως την ενηλικίωσή του.

Εγκαταστάσεις

Το πρώτο οίκημα που στεγάζει τον Ξενώνα ήταν δωρεά της κυρίας Ελένης Παπακωνσταντίνου προς τα Παιδικά Χωριά SOS Ελλάδος, ειδικά για το σκοπό αυτό, ενώ διαμορφώθηκε με τη συμβολή της Aegean Airlines. Ο Ξενώνας διαθέτει άνετο εξωτερικό χώρο με παιδότοπο, φυτεύσεις, κιγκλίδωμα ασφαλείας και χλοοτάπητα, ο οποίος διαμορφώθηκε επίσης με τη βοήθεια δωρητών.

Ένα δεύτερο κτίριο για τα βρέφη προστέθηκε το 2014 και έτσι σήμερα ο Ξενώνας μπορεί να φιλοξενήσει ανά πάσα στιγμή 18 βρέφη, νήπια και μικρά παιδιά, ενώ κρατούνται ακόμα δύο θέσεις για περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης.