Με αφετηρία το Νοσοκομείο

Πανελλαδική Εκστρατεία κατά της Κακοποίησης Ανηλίκων

Στο πλαίσιο της αποστολής του ΕΛΙΖΑ για την πρόληψη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του φαινομένου  της  κακοποίησης   και   παραμέλησης  παιδιών,  ξεκίνησε το 2016  η  1η  Πανελλαδική Εκστρατεία κατά της Κακοποίησης Ανηλίκων, με την υλοποίηση δύο καινοτόμων προγραμμάτων.

Για  την πραγματοποίηση  των δύο προγραμμάτων εξασφαλίστηκε η συνεργασία κορυφαίων οργανισμών, όπως είναι οι ιατρικές σχολές των πανεπιστημίων YALE και IOWA στις ΗΠΑ, το  The  New York Society for the Prevention of Cruelty to Children (NYSPCC), η Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, καθώς  και  άλλων σημαντικών εκπαιδευτικών  και προνοιακών  φορέων στην Ελλάδα, όπως  είναι το Αμερικανικό  Κολλέγιο Ελλάδος (ACG). Η οικονομική συνδρομή δωρητών και χορηγών  είναι απαραίτητη για την υλοποίηση τους και εκφράζεται βαθύτατη ευγνωμοσύνη σε όλους όσους έχουν συμβάλλει μέχρι σήμερα.

Ήδη  κατά τον  πρώτο  χρόνο εφαρμογής της Πανελλαδικής Εκστρατείας,  μέσω του προγράμματος πρόληψης της σεξουαλικής κακοποίησης «Ασφαλές Άγγιγμα», που υλοποιείται με την επιστημονική συνεργασία του The New York Society for the Prevention of  Cruelty to Children (NYSPCC), εκπαιδεύθηκαν 700 παιδιά, 200 γονείς και 100 εκπαιδευτικοί. Το πρόγραμμα αποτελεί αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

Το δεύτερο σκέλος της πανελλαδικής εκστρατείας, είναι το «Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Σωματικής Κακοποίησης Παιδιών με αφετηρία το Νοσοκομείο». Το πρόγραμμα, που αποτελεί σύμπραξη του ΕΛΙΖΑ και της Β’ Παιδιατρικής Κλινικής Ε.Κ.Π.Α., Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού», υπό τη διεύθυνση της Καθηγήτριας  Παιδιατρικής – Λοιμωξιολογίας, κας Μ. Τσολιά, στηρίζεται σε 5 στρατηγικούς άξονες υλοποίησης:

Α. Δημιουργία δικτύου εξειδικευμένων ιατρών σε όλη την Ελλάδα

Β. Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας πρώτης γραμμής

Γ. Αναδρομική έρευνα για το φαινόμενο της σωματικής κακοποίησης παιδιών

Δ. Πρωτόκολλο αναγνώρισης & διαχείρισης παιδιών με υποψία σωματικής κακοποίησης

E. Δημιουργία 1ης Πρότυπης Μονάδας Φροντίδας για την Ασφάλεια του Παιδιού

Δημιουργία δικτύου εξειδικευμένων ιατρών σε όλη την Ελλάδα

Αξιοποιώντας τη μέθοδο «Εκπαιδεύω τον εκπαιδευτή», δημιουργήθηκε ένα δίκτυο 20 παιδιάτρων – επιμορφωτών σε όλη την Ελλάδα που συμμετείχαν σε ένα εντατικό σεμινάριο στην Αθήνα. Η εκπαίδευση έγινε από τους εξειδικευμένους στην πρόληψη και αντιμετώπιση της κακοποίησης, Αμερικανούς καθηγητές παιδιατρικής, Dr. John Leventhal και Dr. Resmiye Oral, σε συνεργασία με την Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Ε.Κ.Π.Α., Αλεξάνδρα Σολδάτου και τη Διοικητική Διευθύντρια του ΕΛΙΖΑ, Αφροδίτη Στάθη.

Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας πρώτης γραμμής

Σε διάστημα 7 μηνών με την πλήρη υποστήριξη των χορηγών, υλοποιήθηκαν 8 ημερίδες επιμόρφωσης σε Αθήνα (2), Θεσσαλονίκη,  Αλεξανδρούπολη, Ιωάννινα, Λάρισα, Πάτρα και Ηράκλειο τις οποίες παρακολούθησαν περισσότεροι από 1.220 επαγγελματίες υγείας, κυρίως ιατροί – φοιτητές, ειδικευόμενοι και ειδικευμένοι – όλων των ειδικοτήτων που φροντίζουν παιδιά.

Προκειμένου να αξιολογηθεί αντικειμενικά η αποτελεσματικότητα των ημερίδων στη βελτίωση των γνώσεων όσων παρακολούθησαν, δημιουργήθηκε ένα σύντομο σταθμισμένο ερωτηματολόγιο. Η  εφαρμογή του πριν και μετά την παρακολούθηση  έδειξε ότι η ημερίδα επιμόρφωσης ενίσχυσε σημαντικά τις γνώσεις σε όλες τις κατηγορίες επαγγελματιών υγείας και εξίσου σε όλες τις πόλεις.

Αναδρομική έρευνα

Κομβικό σημείο της πρωτοβουλίας αποτελεί η διενέργεια αναδρομικής έρευνας για τα έτη 2014 – 2015, που πραγματοποιήθηκε στο Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού».  Από το σύνολο των 35.273 παιδιών που νοσηλεύθηκαν κατά τη διετία αυτή, μελετήθηκαν 161 φάκελοι παιδιών με επιβαρυμένο κοινωνικό ιστορικό ή/και σοβαρό τραυματισμό.

Κύρια ευρήματα

  • Από τη μελέτη των φακέλων παιδιών με πιθανή σωματική κακοποίηση προέκυψε ότι η μέση ηλικία των παιδιών αυτών ήταν 7.7 έτη, σε αντίθεση με επιδημιολογικά δεδομένα των ΗΠΑ, όπου η πλειονότητα των περιστατικών σωματικής κακοποίησης αφορά παιδιά ηλικίας κάτω των 3 ετών. Επιπλέον, ο μέσος χρόνος παραμονής των παιδιών αυτών στο νοσοκομείο ήταν 26 ημέρες. Αξίζει όμως να τονιστεί ότι για τα 6 στα 10 παιδιά επιτεύχθηκε η ένταξη σε συγγενικό περιβάλλον ή πλαίσιο φιλοξενίας

 

  • Παρατηρήθηκε ότι τα βρέφη είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα σωματικής κακοποίησης, στοιχείο σύμφωνο με τα διεθνή βιβλιογραφικά δεδομένα για την ευαλωτότητα των βρεφών στη σωματική κακοποίηση

 

  • Σχεδόν στο 20% των παιδιών που νοσηλεύθηκαν με έγκαυμα και 35% των παιδιών που νοσηλεύθηκαν με κάταγμα, το ιστορικό που δόθηκε από τους γονείς ή φροντιστές δεν ήταν συμβατό με τα ιατρικά ευρήματα ή/ και το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού, ευρήματα σύμφωνα με τα διεθνή στατιστικά στοιχεία

 

  • 1 στα 3 εγκαύματα θα μπορούσε να είχε προληφθεί με καλύτερη εκπαίδευση των γονέων/φροντιστών για την αποφυγή ατυχημάτων λόγω αμέλειας
Πρωτόκολλο αναγνώρισης & διαχείρισης παιδιών με υποψία σωματικής κακοποίησης

Στο πλαίσιο του προγράμματος αναπτύχθηκε ένα Πρωτόκολλο, δηλαδή μία εύχρηστη τυποποιημένη διαδικασία που προτείνεται να εφαρμοστεί στα Νοσοκομεία για την αξιολόγηση της πιθανότητας  σωματικής κακοποίησης. Το Πρωτόκολλο συμβάλλει στην:

  • αυξημένη εγρήγορση των επαγγελματιών υγείας, άρα και έγκαιρη ανίχνευση παιδιών με υποψία σωματικής κακοποίησης
  • κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο και διαχείριση του ύποπτου περιστατικού με άμεση ενεργοποίηση του μηχανισμού προστασίας του παιδιού
  • δυνατότητα ανίχνευσης της κακοποίησης πριν υποστεί το παιδί μη αναστρέψιμη σωματική και ψυχική βλάβη
  • δυνατότητα ενίσχυσης της οικογένειας και διατήρηση της δομής της, αποφεύγοντας την ιδρυματοποίηση του παιδιού
1η Πρότυπη Μονάδα Φροντίδας για την Ασφάλεια του Παιδιού

Στο πλαίσιο του προγράμματος, επετεύχθη η έγκριση από την Ιατρική Σχολή Ε.Κ.Π.Α και το Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» της δημιουργίας της 1η Πρότυπης Μονάδας Φροντίδας για την Ασφάλεια του Παιδιού, εντός του Νοσοκομείου.

Ο αντίκτυπος του προγράμματος

Το πρόγραμμα αποτελεί μία πρωτοβουλία με δυνατό αποτύπωμα σε εθνικό επίπεδο:

  • Επιμόρφωση 1.220 επαγγελματιών υγείας, στην πλειονότητά τους ιατροί, σε όλη την Ελλάδα και σημαντική ενίσχυση των γνώσεων για την αναγνώριση της σωματικής κακοποίησης των παιδιών βάσει αξιολόγησης με καινοτόμο εργαλείο που δημιουργήθηκε από Έλληνες και Αμερικανούς επιστήμονες
  • Επιβεβαίωση των διεθνών βιβλιογραφικών δεδομένων σε δείγμα νοσηλευόμενων παιδιών στην Ελλάδα για την ύπαρξη σοβαρών τραυματισμών ασύμβατων με την ηλικία και το ιστορικό καθώς και για τον υψηλό κίνδυνο κακοποίησης στα βρέφη
  • 1 στα 3 εγκαύματα θα μπορούσε να είχε προληφθεί με κατάλληλη εκπαίδευση των γονέων ή άλλων φροντιστών των παιδιών
  • Έλληνες και Αμερικανοί επιστήμονες σχεδίασαν εύχρηστη τυποποιημένη διαδικασία προσαρμοσμένη στα Ελληνικά δεδομένα για τη διερεύνηση και αντιμετώπιση της  σωματικής κακοποίησης παιδιών στο νοσοκομείο
  • Δημιουργία της 1ης  Πρότυπης Μονάδας Φροντίδας για την Ασφάλεια του Παιδιού  στο Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» με στόχο την αποδοτικότερη συνεργασία όλων των επαγγελματιών που εμπλέκονται στην αλυσίδα προστασίας του παιδιού, εντός και εκτός του Νοσοκομείου
Ενίσχυση της αλυσίδας προστασίας των παιδιών

Το πρόγραμμα αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για ένα ασφαλέστερο αύριο για τα παιδιά. Ωστόσο, για να ενισχυθεί η αλυσίδα προστασίας των παιδιών σε εθνικό επίπεδο, χρειάζεται να:

  • Υιοθετηθεί το Πρωτόκολλο/Εύχρηστη Τυποποιημένη Διαδικασία για τη διερεύνηση και αντιμετώπιση της σωματικής κακοποίησης παιδιών από όλα τα Νοσοκομεία της χώρας
  • Εφαρμοσθεί το εθνικό σύστημα αναφοράς κακοποίησης και παραμέλησης παιδιού που έχει ήδη δημιουργήσει το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού
  • Εφαρμοσθεί η διεπιστημονική προσέγγιση στη διαχείριση περιστατικών κακοποίησης παιδιών μέσω εξειδικευμένων μονάδων εντός των Νοσοκομείων
  • Πραγματοποιείται από τους ιατρούς παρακολούθηση των περιστατικών σωματικής κακοποίησης και μετά την ολοκλήρωση της νοσηλείας
  • Δημιουργηθούν κατάλληλες ενδιάμεσες δομές φιλοξενίας για την αρτιότερη ψυχοσυναισθηματική φροντίδα και την ασφάλεια των παιδιών μέχρι την οριστική απόφαση της εισαγγελίας
  • Δημιουργηθούν εξειδικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης σε εθνικό επίπεδο για κάθε κατηγορία επαγγελματιών που έρχονται σε επαφή με παιδιά, όπως διασώστες  ΕΚΑΒ, νοσηλευτές, ψυχολόγοι, αστυνομικοί, κοινωνικοί λειτουργοί κλπ.
  • Εισαχθεί μάθημα για την πρόληψη, αναγνώριση και διαχείριση όλων των μορφών της κακοποίησης σε όλες τις Ιατρικές σχολές και να εξασφαλισθεί η συνεχιζόμενη ιατρική κατάρτιση μέσα από δομημένο πρόγραμμα δια βίου εκπαίδευσης