Εκπαίδευση Επαγγελματιών σε Εθνικό Επίπεδο

Σωστή και Έγκαιρη Διαχείριση Περιστατικών Σωματικά Κακοποιημένων Παιδιών

Επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι η σωματική κακοποίηση είναι το συχνότερο είδος κακοποίησης στην παιδική ηλικία. Τα σωματικά κακοποιημένα παιδιά μπορεί να εξετασθούν από κάθε ειδικότητας επαγγελματία υγείας και να έχουν σαφή ιατρικά ευρήματα. Από τη μία η σωματική κακοποίηση επιφέρει σημαντικούς κινδύνους για τη σωματική ακεραιότητα, ή ακόμη και τη ζωή, του παιδιού, από την άλλη η έγκαιρη παρέμβαση δρα προστατευτικά για όλη την οικογένεια.

Δεδομένου ότι στην Ελλάδα υπάρχουν ελάχιστοι ιατροί που ειδικεύονται στην αντιμετώπιση κακοποιημένων παιδιών, το ΕΛΙΖΑ δημιούργησε μία πολυεπίπεδη συνεργασία με τη Β’ Παιδιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, ώστε να αντιμετωπιστεί η βασική αυτή έλλειψη.

Η συνεργασία στηρίχθηκε στους κάτωθι στρατηγικούς άξονες:

Α. Δημιουργία δικτύου εξειδικευμένων ιατρών σε όλη την Ελλάδα & εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας πρώτης γραμμής

Μετά από στενή συνεργασία και καθοδήγηση από κορυφαίους επιστήμονες των Ιατρικών σχολών των Πανεπιστημίων Yale και Iowa της Αμερικής αναπτύξαμε ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης με θέμα τη διαχείριση περιστατικών σωματικά κακοποιημένων παιδιών, για μία ομάδα ιατρών από όλες τις Πανεπιστημιακές παιδιατρικές κλινικές της χώρας. Το περιεχόμενο του προγράμματος διαμορφώθηκε σε οκτώ ολοκληρωμένα σεμινάρια 6 ωρών, όπου μέχρι σήμερα έχουν επιμορφωθεί 1.220 επαγγελματίες, κυρίως ιατροί, σε όλη την Ελλάδα.

Β. Αναδρομική έρευνα για το φαινόμενο της σωματικής κακοποίησης παιδιών

Κομβικό σημείο της πρωτοβουλίας αποτελεί η διενέργεια αναδρομικής έρευνας για τα έτη 2014 – 2015, που πραγματοποιήθηκε στο Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού».  Από το σύνολο των 35.273 παιδιών που νοσηλεύθηκαν κατά τη διετία αυτή, μελετήθηκαν 161 φάκελοι παιδιών με επιβαρυμένο κοινωνικό ιστορικό ή/και σοβαρό τραυματισμό. Τα κύρια ευρήματα είναι:

  • H μέση ηλικία των παιδιών με πιθανή σωματική κακοποίηση ήταν 7.7 έτη, σε αντίθεση με επιδημιολογικά δεδομένα των ΗΠΑ, όπου η πλειονότητα των περιστατικών σωματικής κακοποίησης αφορά παιδιά ηλικίας κάτω των 3 ετών.
  • Τα βρέφη είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα σωματικής κακοποίησης, στοιχείο σύμφωνο με τα διεθνή βιβλιογραφικά δεδομένα για την ευαλωτότητα των βρεφών στη σωματική κακοποίηση.
  • 1 στα 3 εγκαύματα θα μπορούσε να είχε προληφθεί με καλύτερη εκπαίδευση των γονέων/φροντιστών για την αποφυγή ατυχημάτων λόγω αμέλειας.

 

Γ. Πρωτόκολλο αναγνώρισης & διαχείρισης παιδιών με υποψία σωματικής κακοποίησης

Στο πλαίσιο του προγράμματος αναπτύχθηκε ένα Πρωτόκολλο, δηλαδή μία εύχρηστη τυποποιημένη διαδικασία που μπορεί να εφαρμοστεί στα Νοσοκομεία για την αξιολόγηση της πιθανότητας  σωματικής κακοποίησης. Το Πρωτόκολλο συμβάλλει:

  • σε αυξημένη εγρήγορση των επαγγελματιών υγείας, άρα και έγκαιρη ανίχνευση παιδιών με υποψία σωματικής κακοποίησης
  • κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο και διαχείριση του ύποπτου περιστατικού με άμεση ενεργοποίηση του μηχανισμού προστασίας του παιδιού
  • δυνατότητα ανίχνευσης της κακοποίησης πριν υποστεί το παιδί μη αναστρέψιμη σωματική και ψυχική βλάβη
  • δυνατότητα ενίσχυσης της οικογένειας και διατήρηση της δομής της, αποφεύγοντας την ιδρυματοποίηση του παιδιού

To Πρωτόκολλο έχει ήδη υιοθετηθεί από 5 Νοσοκομεία της Ελλάδας, ενώ στόχος μας είναι να υιοθετηθεί μέσα στην επόμενη πενταετία από όλα τα Νοσοκομεία της χώρας.

Τα επόμενα βήματα του Προγράμματος περιλαμβάνουν την υλοποίηση αντίστοιχων επιμορφωτικών σεμιναρίων για τη διαχείριση περιστατικών σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΛΙΖΑ, καθώς και όλη η επιστημονική ομάδα ευχαριστούν θερμά τις εταιρείες και τους οργανισμούς που από την πρώτη στιγμή πίστεψαν στη δυναμική του προγράμματος και το υποστήριξαν θερμά:

Μέγας Χορηγός – Όμιλος Εταιρειών ΟΤΕ

Χορηγός – Πρεσβεία των Η.Π.Α. στην Αθήνα

Υποστηρικτές – Aegean Airlines, Microsoft Hellas, The Fulbright Foundation in Greece

Σωστή και Έγκαιρη Διαχείριση Περιστατικών Κακοποιημένων Παιδιών

Αναγνωρίζοντας πως οι Αστυνομικοί είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται καθημερινά δίπλα σε παιδιά και ευάλωτες οικογένειες, όντας στην πρώτη γραμμή προστασίας και φροντίδας τους, το ΕΛΙΖΑ από το 2017 έθεσε τις βάσεις για την έναρξη του 1ου Εθνικού Προγράμματος Εκπαίδευσης Αστυνομικών για τη διαχείριση περιστατικών κακοποιημένων παιδιών.

Το 2018 το Πρόγραμμα μετουσιώθηκε σε σειρά ημερίδων, καλύπτοντας τις ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές της χώρας, με στόχο να ευαισθητοποιήσει και να επιμορφώσει στελέχη της ΕΛ.ΑΣ. όλων των βαθμίδων, δίνοντας απαντήσεις σε πρακτικά ερωτήματα, λύσεις σε καθημερινούς προβληματισμούς και πολύτιμη γνώση.

Υλοποίηση του Προγράμματος

Το εκπαιδευτικό υλικό δημιουργήθηκε και παρουσιάστηκε από μία ομάδα εκπαιδευτών, που αποτελείται, από έμπειρους επαγγελματίες, με πολυετή ενασχόληση με την προστασία των παιδιών, οι οποίοι είναι οι πλέον κατάλληλοι όχι μόνο στο να μεταλαμπαδεύσουν γνώση και συμβουλές, αλλά κυρίως να εμπνεύσουν και να δείξουν πως τα παιδιά μπορούν να σωθούν.

Κάθε ημερίδα αποτελείται από τις ακόλουθες θεματικές:

  • Ορισμός της κακοποίησης & παραμέλησης παιδιών / Είδη κακοποίησης: Ο κύκλος της βίας – Ψυχοκοινωνική διάσταση του φαινομένου
  • Παράγοντες κινδύνου / επιδημιολογία, ιατρική διάσταση του φαινομένου
  • Νομικά ζητήματα και Κακοποίηση του παιδιού
  • Η διαδικασία επιλογής των ανήλικων θυμάτων, η κατανόηση της απόκρυψης της κακοποίησης  και η διαδικασία της αποκάλυψης
  • Πρακτικά ζητήματα για διαχείριση περιστατικών κακοποιημένων παιδιών
  • Βασικές αρχές δικανικής εξέτασης ανηλίκων
  • Πώς πρέπει να χειριστώ μια υπόθεση κακοποίησης ανήλικου θύματος – η οπτική του Εισαγγελέα

 

Το αποτύπωμα του Προγράμματος

Το ΕΛΙΖΑ, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Εκπαίδευσης & Ανθρωπίνων Πόρων του Αρχηγείου Ελληνικής Αστυνομίας, έχει ήδη πραγματοποιήσει 6 ημερίδες μέσα από τις οποίες έχουν εκπαιδευθεί 1.000 Αστυνομικοί, που υπηρετούν σε 27 νομούς, στις ακόλουθες πόλεις:

  • Αθήνα
  • Αγρίνιο
  • Χαλκίδα
  • Ηράκλειο
  • Τρίπολη
  • Λάρισα

Επόμενοι σταθμοί εκπαίδευσης είναι η Κοζάνη, η Θεσσαλονίκη και η Καβάλα.

To ΕΛΙΖΑ ευχαριστεί θερμά τον όμιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και τις θυγατρικές «ΤΕΡΝΑ», «ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ» και «ΝΕΑ ΟΔΟ», που πίστεψαν από την πρώτη στιγμή στη δυναμική του προγράμματος και συνεχίζουν να το υποστηρίζουν απρόσκοπτα σε κάθε φάση του, ως Μέγας Χορηγός.

Ευχαριστίες εκφράζονται επίσης στο Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας για την αμέριστη υποστήριξή του σε όλα τα στάδια σχεδιασμού και υλοποίησης του Προγράμματος.

 Επόμενα βήματα

Στόχος του ΕΛΙΖΑ είναι έως τις αρχές του 2020 να έχει ολοκληρωθεί η επιμόρφωση 1.500 Αστυνομικών σε όλη την Ελλάδα.

Σωστή και Έγκαιρη Διαχείριση Περιστατικών Κακοποιημένων Παιδιών

Από το 2016, μέσω της Πανελλήνιας Εκστρατείας ενάντια στην Κακοποίηση των Ανηλίκων που ξεκίνησε το ΕΛΙΖΑ, επιμορφώθηκαν πολλαπλές κατηγορίες επαγγελματιών που φροντίζουν παιδιά, όπως είναι οι ιατροί, νοσηλευτές, δάσκαλοι, αστυνομικοί κλπ.

Απαραίτητη ήταν η ενδυνάμωση της πρωτοβουλίας, μέσα από το σχεδιασμό και την υλοποίηση Εθνικού Προγράμματος Επιμόρφωσης Δικαστών και Εισαγγελέων. Πρόκειται για τους επαγγελματίες που αποτελούν έναν πολύτιμο κρίκο στην αλυσίδα προστασίας των παιδιών και των ευάλωτων οικογενειών και αντίστοιχα έρχονται σε επικοινωνία με όλους τους επαγγελματίες που εμπλέκονται στο μηχανισμό πρόληψης και αντιμετώπισης της κακοποίησης.

Σχεδιασμός και υλοποίηση του Προγράμματος

Με την πολύτιμη συμβολή της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου σχεδιάστηκε και ξεκίνησε η υλοποίηση του Προγράμματος το 2018.

Στόχος του Προγράμματος είναι η ενδυνάμωση και βελτιστοποίηση στη διαχείριση υποθέσεων / περιστατικών, όπου υπάρχει υποψία κακοποίησης ή / και παραμέλησης βρεφών και μικρών παιδιών, μέσα από την παροχή γνώσης, πρακτικής καθοδήγησης και παρουσίασης των βέλτιστων πρακτικών που έχουν υιοθετηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, προσαρμοσμένα στην ελληνική πραγματικότητα και νομοθεσία.

Μέσα στο 2018, το ΕΛΙΖΑ, υπό την Αιγίδα της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης και της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, υλοποίησε τις δύο πρώτες ημερίδες σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, στις 10 και 11 Δεκεμβρίου αντίστοιχα, μέσα από τις οποίες επιμορφώθηκαν 73 δικαστές και εισαγγελείς, διαφορετικών βαθμίδων, στη διαχείριση περιστατικών κακοποιημένων παιδιών. Τις ημερίδες παρακολούθησαν επιπλέον αστυνομικοί, ιατροδικαστές, ψυχολόγοι της ΕΛ.ΑΣ, καθώς και κοινωνικοί λειτουργοί, ενδυναμώνοντας με τον τρόπο αυτό το στόχο για προαγωγή της διεπιστημονικής προσέγγισης στη διαχείριση κάθε περιστατικού με υποψία κακοποίησης παιδιού.

Το εκπαιδευτικό υλικό δημιουργήθηκε και παρουσιάστηκε από μία πολυσχιδή ομάδα έμπειρων εισηγητών – επαγγελματιών με διεθνή εμπειρία και κατάρτιση στο χώρο προστασίας παιδιών από την κακοποίηση. Κεντρική ομιλήτρια και στις 2 ημερίδες ήταν η Dr. Resmiye Oral – Καθηγήτρια Παιδιατρικής / Εμπειρογνώμονας, Νοσοκομείο Παίδων Πανεπιστημίου Iowa, Διευθύντρια στο Πρόγραμμα Προστασίας Παιδιών και Υπότροφος του Ιδρύματος Fulbright για το 2015-16 και 2018-19 (Fulbright Specialist Program).

Το ΕΛΙΖΑ ευχαριστεί θερμά την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου και ιδιαίτερα την κυρία Ξένη Δημητρίου – Βασιλοπούλου, που από την πρώτη στιγμή εμπιστεύθηκε το έργο του ΕΛΙΖΑ και πίστεψε στη δυναμική του προγράμματος.

Ευχαριστίες εκφράζονται και στην Αegean Airlines, Χορηγός Αερομεταφορών και στον Όμιλο Ξενοδοχείων Electra Hotels & Resorts, Χορηγός Φιλοξενίας, για την υποστήριξή τους στην υλοποίηση της ημερίδας στη Θεσσαλονίκη.

Επόμενα βήματα

Το ΕΛΙΖΑ σχεδιάζει, μέσα στην επόμενη διετία να επεκτείνει το Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δικαστών και Εισαγγελέων, με την υλοποίηση ημερίδων που θα καλύψουν τις ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές όλης της χώρας.

Σωστή και Έγκαιρη Διαχείριση Περιστατικών Κακοποιημένων Παιδιών

Το ΕΛΙΖΑ και η Β’ Παιδιατρική Κλινική του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο Παίδων «Π. και Α. Κυριακού», σε συνεργασία με τις Ιατρικές Σχολές των Πανεπιστημίων YALE και IOWA υλοποιούν το 1ο  Εθνικό Πρόγραμμα Kατάρτισης Νοσηλευτών για τη Διαχείριση Περιστατικών Σωματικά Κακοποιημένων Παιδιών, στην Ελλάδα.

Μέσα από αντίστοιχο πρόγραμμα που υλοποιήθηκε για πρώτη φορά την περίοδο 2016 – 2017 συγκεντρώνοντας ιδιαίτερα υψηλή ανταπόκριση από την επιστημονική κοινότητα, έχουν ήδη εκπαιδευθεί μέχρι σήμερα περισσότεροι από 1.220 επαγγελματίες υγείας  που φροντίζουν παιδιά, στην πλειονότητά ιατροί, ειδικευόμενοι παιδιατρικής και φοιτητές ιατρικής σε επτά πόλεις της Ελλάδας.

Στόχοι του Προγράμματος

Το εν λόγω πρόγραμμα που ξεκίνησε το Μάρτιο του 2018, απευθύνεται πρωτίστως σε voσηλευτές, καθώς:

  • Αποτελούν τον πρώτο επαγγελματία υγείας εντός του Νοσοκομείου που έρχεται σε επαφή με το παιδί με υποψία σωματικής κακοποίησης
  • Λαμβάνουν το πρώτο ιστορικό και διακινούν τη φροντίδα του παιδιού
  • Περνούν σημαντικό χρόνο δίπλα στην οικογένειες και το παιδί

Μέσα από το πρόγραμμα επιδιώκονται οι ακόλουθοι στόχοι:

  • Kατάρτιση των νοσηλευτών, με την παροχή πολύτιμης γνώσης και τεχνογνωσίας για την αναγνώριση και διαχείριση των περιστατικών παιδιών στα οποία υπάρχει υποψία κακοποίησης.
  • Ενίσχυση της διεπιστημονικής προσέγγισης στην αντιμετώπιση κάθε περιστατικού εντός του νοσοκομείου, μέσα από την ενδυνάμωση της αποτελεσματικής επικοινωνίας μεταξύ νοσηλευτών και ιατρών, κοινωνικών λειτουργών κλπ.
  • Σύσταση πρωτοκόλλου / κατευθυντήριων οδηγιών για την υιοθέτηση τυποποιημένης διαδικασίας αναγνώρισης και αντιμετώπισης περιστατικών σωματικά κακοποιημένων παιδιών.

 Η 1η ημερίδα

Με τη συμβολή της Νοσηλευτικής Υπηρεσίας του Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» υλοποιήθηκε η 1η  Ημερίδα Κατάρτισης Νοσηλευτών το Μάρτιο του 2018, στο Αμφιθέατρο «Κ. Παπαδάτος» του Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού», στην οποία συμμετείχαν 220 νοσηλευτές από το νομό Αττικής.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΛΙΖΑ ευχαριστεί θερμά τον αποκλειστικό χορηγό της ημερίδας, την Παγκόσμια μη κερδοσκοπική οργάνωση Ελληνική Πρωτοβουλία (The Hellenic Initiative).

Επόμενα βήματα

Απώτερος στόχος είναι την περίοδο 2019 – 2020, το πρόγραμμα να πραγματοποιηθεί στις πόλεις όπου εδρεύουν οι 12 Πανεπιστημιακές Παιδιατρικές Κλινικές της χώρας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Αλεξανδρούπολη, Ιωάννινα, Λάρισα, Πάτρα και Ηράκλειο).